Tijdschriften, periodieken, bladen, magazines

Bladeren in oude tijdschriften is leuk! Het is een prima manier om je in een bepaalde periode in te leven. Je kunt in ingezonden brieven lezen waarover de mensen zich toen druk maakten. Om humoristische columns of strips kun je in lachen uitbarsten, of tenminste ondergaan wat in die tijd als grappig werd beschouwd. Foto’s en illustraties bieden je een beeld van de veranderende haar- en brillenmode. De recepten leren je wat er vroeger werd gegeten en hoe dit werd klaargemaakt. Moest de groente toen echt zo lang worden gekookt?
Tijdschriften tonen de waan van de dag en de stand van de welvaart. Tijdschriften van vroeger kunnen je leren hoe veel er is veranderd sinds die tijd, maar ook hoe weinig.

In de jaren negentig hebben Joan Hemels en Renée Vegt een tweedelig boek over tijdschriften doen verschijnen onder de titel Het geïllustreerde tijdschrift in Nederland : bron van kennis en vermaak, lust voor het oog.  Het grootste deel van de bijna 1800 pagina’s wordt ingenomen door een alfabetische bibliografie van geïllustreerde tijdschriften. Elk tijdschrift wordt afgebeeld en kort beschreven. Een grondig boek, de moeite waard voor wie geïnteresseerd is in de (tijdschrift)geschiedenis vanaf 1840 tot 1995.

Het standaardwerk van Hemels en Vegt is nog lang niet overbodig gemaakt door internet, maar de volgende sites doen hun best:

•  www.jeugdtijdschrift.nl geeft een overzicht van alle tijdschriften die er sinds 1750 in Nederland voor de jeugd zijn volgeschreven en -getekend. Tientallen afleveringen van verschillende tijdschriften zijn ingescand en kunnen on-line worden gelezen. Of even printen op A3-formaat, nietje erdoor, en je hebt zo weer een Sjors uit 1935.
  De website is helaas wat rommelig en de navigatie niet zo best. Maar de informatie ziet er goed verzorgd uit.
• www.babynummers.nl, een overzicht van meer dan duizend nulnummers en eerste nummers van tijdschriften uit de verzameling van oud-reclameman Jan Knaap. “Een schitterende achtbaan en zoekmachine door het Nederlandse tijdschriftenlandschap,” vermeldt de website onder de informatieknop, en dat is het. Deze website werd Knaap aangeboden bij zijn afscheid als reclameman, en de makers maken hun collega’s niet te schande. Het is een visueel aantrekkelijke site die toegang geeft tot het omslag van alle tijdschriften en daarbij essentiële informatie vermeldt. Hoe vaak verscheen het, hoe duur was het, bestaat het nog? Deze site bekijken is alsof je een ruim gesorteerde kiosk bezoekt.
  Mijn wensen? Een betere zoekmachine, bladeren in tijdschriften mogelijk maken.
• In de Koninklijke Bibliotheek was in 2006/07 een interessante maar weinig bezochte tentoonstelling over tijdschriften: Magazine! Op de website van de KB valt er nog van alles over te lezen. Ook zijn er zestien oude tijdschriften in zijn geheel te bekijken (in flash of html). Bijvoorbeeld het babynummer van de Libelle uit 1934, waar de site van Jan Knaap alleen maar het omslag van geeft. Als papieren resultaat van de tentoonstelling heeft de KB Het tijdschriftenboek uitgegeven met afbeeldingen en beschrijvingen van meer dan 350 tijdschriften.
  

De bovenstaande bronnen bespreken met z’n allen enorm veel Nederlandse tijdschriften. Dat er ook nog veel ontbreekt kun je merken bij het nemen van een steekproef. Mijn steekproef heeft als criterium ‘bladen met titels van een enkele letter’. Er blijkt in in de genoemde bronnen maar heel sporadisch een tijdschrift met een eenlettertitel op te duiken, terwijl die wel degelijk hebben bestaan of zelfs nog bestaan.
Neem de volgende:

 

• A (verscheen vanaf 1934)
• C (vanaf 2006)
• F (vanaf 1983)
• j* (vanaf 2000)
• K (vanaf 1989)
• M (vanaf 1983)
• O (vanaf 2004)
• R (vanaf 1977)
• U (vanaf 1969)
• [V) (vanaf 2001)
• Z (vanaf 1990)

Deze kleine collectie van ‘vergeten’ tijdschriften krijgt – als aanvulling op de bovengenoemde grotere collecties - de nodige aandacht in het eenletterwoordenboek. Want ook deze tijdschriften met een extreem korte titel vertellen een verhaal. Lees hoe Z nu al jaren de wereld verbetert, A keihard maar elegant zichzelf wist te verkopen en dat M haar tijd vooruit was. Binnenkort in Achter de letter.

---